Ruud Lubbers was een Nederlandse econoom met een veelzijdige loopbaan als ondernemer, bestuurder, diplomaat en politicus namens het CDA. Tussen 1982 en 1994 bekleedde hij het ambt van minister-president. Naast zijn politieke werk zette hij zich nadrukkelijk in voor milieubehoud, internationale samenwerking, kernontwapening en een open benadering van migratie en vluchtelingenvraagstukken.
Jeugd en opleiding
Lubbers groeide op in een katholiek ondernemersgezin. Hij volgde zijn middelbare opleiding aan het Canisiuscollege in Nijmegen en studeerde daarna economie aan de Nederlandse Economische Hogeschool in Rotterdam. In 1962 rondde hij deze studie cum laude af. Zijn vader stond aan het hoofd van machinefabriek Hollandia in Krimpen aan de IJssel. Na diens plotselinge overlijden in 1963 namen Ruud en zijn broer Rob het bedrijf over via een management buy-out.
Tijdens zijn studententijd was Lubbers actief binnen katholieke studentenverenigingen en vervulde hij een voorzittersrol op landelijk niveau. In 1962 trad hij in het huwelijk met Ria Hoogeweegen; samen kregen zij drie kinderen: Paul, Bart en Heleen.
Maatschappelijke betrokkenheid
Vanaf het midden van de jaren zestig vervulde Lubbers diverse functies in het maatschappelijk middenveld. Hij was actief binnen Jong Management en het Nederlands Christelijk Werkgeversverbond en bekleedde bestuursposities in onder meer de binnenvaart en de Katholieke Radio Omroep. Politiek werd hij gerekend tot de christen-radicale stroming: vernieuwingsgezind, sociaal betrokken en maatschappijkritisch. Ondanks die positie bleef hij trouw aan de KVP en sloot hij zich niet aan bij de afsplitsing die later GroenLinks zou vormen.
Lubbers woonde in Rotterdam en beschikte daarnaast over een familiehuis in de gemeente Dalfsen.
Minister van Economische Zaken
Van 1973 tot 1977 was Lubbers minister van Economische Zaken in het kabinet-Den Uyl. Hij kreeg te maken met de oliecrisis en werd bekend door maatregelen als de autoloze zondag en energiebesparingscampagnes. Tegelijkertijd legde hij met de eerste Energienota de basis voor een breder energiebeleid, waarin naast kernenergie ook besparing en alternatieve energiebronnen een plaats kregen.
Zijn ministerschap kende spanningen met de minister-president, onder meer over jeugdloon, kernexport en inkomenspolitiek.
Kamerlid en fractieleider
Na de verkiezingen van 1977 werd Lubbers plaatsvervangend fractievoorzitter van het CDA. Toen fractieleider Willem Aantjes in opspraak raakte, bleef Lubbers hem aanvankelijk steunen. Na diens vertrek nam Lubbers het leiderschap over. Binnen de fractie moest hij omgaan met interne verdeeldheid, waarbij hij bekendstond om zijn vermogen om tegenstellingen te neutraliseren met diplomatieke formuleringen.
Hij speelde een sleutelrol bij de totstandkoming van het CDA als fusiepartij van katholieke en protestantse stromingen.
Minister-president
Na het onverwachte vertrek van Dries van Agt in 1982 werd Lubbers aangewezen als premier. Hij leidde drie opeenvolgende kabinetten en groeide uit tot de langstzittende minister-president van Nederland.
Zijn eerste kabinet voerde ingrijpende bezuinigingen door om de uit de hand gelopen staatsschuld en economische stagnatie te keren. In dat kader kwam het Akkoord van Wassenaar tot stand, waarin loonmatiging werd gekoppeld aan arbeidstijdverkorting. Internationaal kreeg deze koers de bijnaam “de Ruud-shock”.
Ook het debat over kruisraketten bepaalde zijn eerste termijn. Door een uitstelstrategie te combineren met diplomatieke druk wist Lubbers een definitieve plaatsing uiteindelijk te voorkomen.
De verkiezingen van 1986 leverden het CDA een grote overwinning op. In zijn tweede kabinet introduceerde Lubbers het eerste Nationaal Milieu- en Natuurbeleidsplan, waarmee duurzaamheid expliciet beleidsdoel werd. Politieke spanningen leidden echter tot een kabinetscrisis en vervroegde verkiezingen.
Het derde kabinet, gevormd met de PvdA, stond vooral in het teken van hervormingen in de sociale zekerheid. Lubbers vatte deze koers samen met de bekende uitspraak dat “Nederland ziek was”. Hij werd geroemd om zijn vermogen coalities bij elkaar te houden; Hans van Mierlo noemde hem ooit “de beste coalitiemonteur”.
Na twaalf jaar kondigde Lubbers zijn vertrek uit de politiek aan. Het CDA verloor bij de verkiezingen van 1994 fors en belandde voor het eerst in jaren in de oppositie.
Academische en internationale loopbaan
Na zijn premierschap was Lubbers hoogleraar Globalisering aan de Universiteit van Tilburg en gastdocent aan Harvard. Hij vervulde internationale functies, onder meer bij het Wereld Natuur Fonds en commissies gericht op oceanen en duurzaamheid. In Nederland stond hij aan het hoofd van instellingen als TNO, Clingendael en de Adviesraad Internationale Vraagstukken. In 1995 werd hij benoemd tot minister van Staat.
Hoge Commissaris voor de Vluchtelingen
Begin 2001 trad Lubbers aan als Hoge Commissaris voor de Vluchtelingen van de Verenigde Naties. Hij gaf leiding aan duizenden medewerkers en zette zich in voor miljoenen vluchtelingen wereldwijd. Onder zijn leiding daalde het aantal geregistreerde vluchtelingen aanzienlijk, mede door het door hem geïntroduceerde 4R-programma (terugkeer, herstel, wederopbouw en herintegratie).
Zijn termijn eindigde voortijdig na controverse rond een klacht over ongewenst gedrag. Hoewel de VN-secretaris-generaal stelde dat beschuldigingen niet bewezen waren, trad Lubbers in 2005 terug om de organisatie niet verder te belasten. Bij zijn afscheid ontving hij de eerste UNHCR Achievement Award.
Terug in Nederland en latere jaren
Na zijn terugkeer richtte Lubbers zich sterk op duurzaamheid, mondiale governance en migratievraagstukken. Hij was actief binnen het Earth Charter-initiatief, leidde internationale denktanks en publiceerde diverse boeken over globalisering, mensenrechten en nucleaire ontwapening.
Daarnaast was hij voorzitter van het UAF, waar hij pleitte voor betere benutting van het talent van vluchtelingen in Nederland. Binnen het CDA fungeerde hij als pleitbezorger van diversiteit.
In 2006 werd Lubbers benoemd tot informateur na de val van het kabinet-Balkenende II, een rol die hij binnen korte tijd afrondde.